De Palestijnen kregen opnieuw een verkiezingscampagne te verduren die in geen enkele democratische zin een verkiezing was.
Ze hebben sinds 2005 geen president meer gekozen, noch hebben ze parlementsverkiezingen gehouden sinds 2006, toen de terreurgroep Hamas de verkiezingen won en Fatah het jaar daarop uit Gaza verdreef, een gewelddadige breuk die sindsdien de Palestijnse politiek heeft bepaald.
Op de Westelijke Jordaanoever werden lokale verkiezingen gehouden, symbolisch in Deir Bala, Gaza. Bovendien koos Fatah’s Achtste Congres in Ramallah een nieuw Centraal Comité en een Nieuwe Revolutionaire Raad.
Gemeentelijke stemmingen zijn slechts een beperkte weerspiegeling van het publieke sentiment. Het Fatah-congres onthulde iets diepers: waar de macht nog steeds ligt, hoe deze verschuift en waarom de transitie na Abbas onzeker blijft.
Fatah, de PLO en de omstreden Palestijnse Autoriteit
Fatah is de dominante Palestijnse nationalistische beweging die historisch verbonden is met Yasser Arafat. De PLO is de erkende overkoepelende organisatie voor Palestijnse politieke vertegenwoordigers, met Fatah als kernmacht. De Palestijnse Autoriteit werd in Oslo opgericht om beperkt zelfbestuur uit te oefenen. In werkelijkheid controleert Fatah de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever, terwijl Hamas sinds de staatsgreep van 2007 Gaza regeert.
Dit maakt het Fatah-congres tot een echte wedstrijd. De opkomst bedroeg 94,64%, waarbij parlementsleden stemden in Ramallah, Gaza, Libanon en Caïro. In feite is dit een herverdeling van de macht binnen Fatah.
De resultaten brachten drie belangrijke zaken aan het licht. Mahmoud Abbas, 90, behoudt de formele controle. Hij werd herkozen als Fatah-voorzitter en voert nog steeds het bevel over het lichaam. Maar zijn favoriete opvolger, Hussein Sheikh, heeft zwakker gepresteerd dan Abbas had gehoopt. Een figuur die tot de politieke verbeelding spreekt is Marwan Barghouti, de Fatah-leider die in Israël gevangen zit wegens terreuraanslagen.
Moordenaar ‘Mandela’
Barghouti werd eerste in de stemming van het Centraal Comité met 1.877 stemmen. De overwinning bij zijn vrijlating uit de gevangenis was de duidelijkste boodschap op het congres: binnen Fatah vloeit legitimiteit niet automatisch voort uit de goedkeuring van Abbas. Barghouti symboliseert nog steeds een andere Fatah, meer populistisch, meer geworteld in de straten en minder gecontroleerd door het Ramallah-regime.
De afgelopen jaren hebben pro-Palestijnse voorstanders in het Westen hem de ‘Mandela van Palestina’ genoemd. De vergelijking is bizar. In 2004 werd Barghouti schuldig bevonden aan vijf moorden en andere misdaden, waaronder de koelbloedige moord op de Grieks-orthodoxe monnik pater Germanos (geboren Georgios Tsibukzakis).
Toch geeft deze mythe de Palestijnen een gevangen nationale held, westerse activisten een gewetensgevangene en het aura van Fatahs verzet bij gebrek aan hervormingen of echte verkiezingen. Barghouti blijft een veroordeelde terrorist, en zijn oproep illustreert de diep verontrustende aard van de Palestijnse politiek.
De belangrijkste figuren in het presidentiële kamp zijn sjeik, Faraj en nu de zoon van de president, Yasser Abbas. Al-Sheik is de troonopvolger; Faraj is het hoofd van de inlichtingendienst met sterke banden met Israël en de Verenigde Staten. Beide zijn nuttig in het buitenland omdat ze bekend zijn en gemakkelijker te coördineren zijn. Als iemand er echter aan herinnerd moet worden waarom Fatah zijn geloofwaardigheid heeft verloren, kan Yasser Abbas het antwoord geven.
Rijkdom voedt zich met ellende
Abbas Jr. is een miljonair-zakenman die zich bezighoudt met tabak, aannemers, elektrische en mechanische projecten, communicatie, investeringen en onroerend goed. Zijn opkomst symboliseert het nepotisme dat het gezag van Fatah heeft uitgehold. Op de Westelijke Jordaanoever, waar het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking zo’n 2.500 dollar per jaar bedraagt en een groot deel van de bevolking een gespannen leven leidt, rijden Fatah-insiders in dure SUV’s, wonen ze in villa’s en beschouwen ze de publieke macht als een privé-erfgoed.
Tot voor kort stond Yasser Abbas buiten de hiërarchie van Fatah. Hij is nu lid van het Centraal Comité, wat de speculatie voedt dat Mahmoud Abbas hem in een post-Abbas-orde zou kunnen installeren. De Palestijnse economie is sterk afhankelijk van buitenlandse hulp, die de Wereldbank ‘een onmisbare levensader’ en ‘een belangrijke financieringsbron’ noemt.
Een andere controverse betreft de weigering van Israël om belastinginkomsten die het onder de Oslo-akkoorden heeft geïnd, af te leiden, terwijl de Palestijnse Autoriteit terroristen en hun families blijft subsidiëren. Ramallah noemt het collectieve bestraffing. Israël beweert dat de betalingen een aansporing tot moord waren, en gebruikt daarbij de term ‘betaalde moorden’. Hoe langer de straf, hoe hoger de betaling – wat betekent dat het systeem feitelijk een premie zet op het aantal Israëli’s dat door terroristen is vermoord.
De vraag is of de Palestijnse Autoriteit zichzelf kan presenteren als hervormingsgezind en tegelijkertijd degenen die Israëliërs vermoorden daadwerkelijk kan belonen. Abbas kondigde een herstructurering van de sociale voorzieningen aan, maar er leken alternatieve mechanismen te bestaan om het systeem in stand te houden, en de Verenigde Staten zagen geen echte hervormingen.
Ook mogen we de oude instellingen van de Westelijke Jordaanoever niet vergeten: Rajoub, Tiravi, lokale netwerken, veiligheidsfiguren, clanstructuren en overgeërfde machtsverhoudingen. Het is sterk genoeg om Al-Sheik te hinderen.
Dan is er de afwezigheid en uitsluiting van een andere factie: het kamp van Mohammad Dahlan, de ballingen, de oude rivalen van Abbas en figuren die steun zouden kunnen zoeken in Caïro, Abu Dhabi of andere Arabische hoofdsteden.
Abbas beheert de machtsstrijd door de reikwijdte te verkleinen, de regels te controleren en uitdagers uit te sluiten. Het resultaat is een kwetsbaar systeem: gedisciplineerd aan de top, wantrouwend aan de onderkant, afhankelijk van buitenlandse financiering en Israëlische veiligheidscoördinatie, en zonder echte stemmen.
Het probleem van Fatah is dat Hamas verzwakt is en niet verdwenen. De terroristische organisatie blijft buiten de PLO, maar niet buiten de Palestijnse politiek. In Deir al-Balah wonnen kandidaten die als banden met Hamas werden beschouwd twee van de vijftien zetels, terwijl door Fatah gesteunde kandidaten er zes wonnen. De opkomst bedroeg slechts 23%, dus dit resultaat mag niet worden overdreven.
Toch laat het zien dat Hamas zichzelf niet gemakkelijk kan presenteren als de onbetwiste politieke stem van Gaza in de nasleep van het bloedbad van 7 oktober en de oorlog die daar uit voortkwam. Het laat ook zien dat sommige inwoners van Gaza meer geven om water, elektriciteit, bestuur en overleving dan om de vernietigingskreten van Hamas.
De zwakte van de Sheikh is dat hij in het buitenland acceptabeler is dan thuis: ‘verantwoordelijk’ in de taal van de diplomatie, ‘compromisjes sluitend’ in de Palestijnse straatpolitiek. Voor veel Palestijnen vertegenwoordigt hij het vermoeide, corrupte en autoritaire regime in Ramallah.
De conclusie is somber. Het Fatah-project beheerst de heropleving. De Palestijnse Autoriteit wil in Gaza weer aan de macht komen, maar ontbeert legitimiteit. Hamas is gehavend maar niet dood, noch is het op de Westelijke Jordaanoever politiek ingestort. Abbas regelt de opvolger van Sheikh, maar Barghouti, Farraj, Rajoub en het veiligheidsnetwerk blijven sterk.
Voor Israël veranderde de conventie niets anders dan ingewikkelde zaken. Er zijn coördinatiemechanismen nodig voor orde en veiligheid op de Westelijke Jordaanoever, en Sheikh en Farage tonen continuïteit.
Een ander open front is de kwestie van de Joodse nederzettingen. Om voor de hand liggende redenen heeft Israël zijn uitbreiding en legitimering van de Westelijke Jordaanoever – Judea en Samaria, waarnaar Jeruzalem verwijst met zijn historische naam – versneld, inclusief E1, waar de extreemrechtse minister van Financiën Bezalel Smotrich zegt dat een Palestijnse staat ‘begraven’ is.
Abbas heeft nog steeds de controle over het spel, maar het deelnemersveld wordt kleiner. Zijn gekozen opvolger is zwak, zijn partij is verdeeld, het publiek is wantrouwend, zijn tegenstanders wachten, en de meest populaire Fatah-figuur is een veroordeelde terrorist en moordenaar die een levenslange gevangenisstraf uitzit van vijf jaar, plus veertig jaar in een Israëlische gevangenis.
